Stress en ziekte

Aan psychische klachten zoals chronische vermoeidheid en burn-out zit altijd ook een lichamelijke kant. Daartegenover hebben (immuun-) ziekten zoals reuma vaak mede een psychische achtergrond. Om te zoeken naar een effectieve therapie is het dus hoog tijd om in het onderzoek een einde te maken aan de kunstmatige scheiding tussen lichaam (geneeskunde) en geest (psychologie), vinden psycholoog Lorenz Van Doornen en immunologe Cobi Heijnen. Weg met de orenmaffia. Op zoek naar de biologie van de individualiteit.

Het stresssysteem is een geniaal en voor ons voortbestaan onmisbaar stelsel van 'checks and balances'. Ruwweg zijn er twee hormonale systemen bij betrokken. Het ene systeem produceert adrenaline, een heel functioneel hormoon dat energie mobiliseert op momenten waarop we in actie moeten komen en dat ervoor zorgt dat we stress in beginsel als aangename spanning in ons lichaam kunnen ervaren.

Bij langdurige stress gaat het lichaam daarnaast ook cortisol produceren. Als de adrenaline ongeremd zijn gang zou gaan, zouden onze reserves namelijk binnen de kortste keren zijn opgebrand. Cortisol voorkomt dat. Op zich is er dus sprake van een prachtig uitgebalanceerd mechanisme. Het gaat pas mis als de spanning te lang aanhoudt. Dan kan stress leiden tot burn-out en chronische vermoeidheid.

"Het probleem zal wel tussen de oren zitten, want fysiek is er immers niets aan de hand."

Hoe meer bekend wordt over het stressmechanisme, des te duidelijker wordt dat dit een onjuiste gedachte is, stelt Van Doornen. "Uit onderzoek met proefdieren blijkt namelijk dat blootstelling aan stress gepaard gaat met duidelijk waarneembare fysiologische veranderingen in onder meer de hersenen en het immuunsysteem. De voornaamste boosdoener is een te hoge dosis cortisol in het bloed. Bij een langdurig verhoogd cortisol niveau bleek niet alleen hun hippocampus soms meer dan tien procent in volume te zijn afgenomen, maar was ook hun geheugen achteruit gegaan.

Volgens Van Doornen is de belangrijkste les die uit deze ontdekkingen kan worden getrokken, dat cortisol en andere stresshormonen een rol spelen bij het ontstaan van 'psychische' ziektes zoals burn-out en de chronische vermoeidheidsziekte ME. "Veel psycho somatische klachten hebben een puur fysiologische oorzaak en zijn dus in feite gewoon lichamelijke klachten."

Stressprofiel
Kort samengevat wil van Doornen als het ware een fysiologische definitie van stress en stressgevoeligheid te ontwikkelen. "Wij meten bij mensen in allerlei verschillende omstandigheden de hoeveelheden adrenaline en cortisol, de bloeddruk en de hartslag en we proberen na te gaan hoe die niveaus gedurende een etmaal variëren, en wat de invloed is van pieken in de activiteit en van rustperioden."

Een van de hypotheses van van Doornen is dat verschillen in stress bestendigheid samenhangen met het vermogen van het lichaam om snel te herstellen. Het idee daarbij is dat niet zozeer de stress zelf maar een gebrek aan herstelvermogen de schade veroorzaakt, omdat daardoor het cortisol niveau te lang hoog blijft.

"Vandaar dat ik ervoor pleit om dit onderzoek nu met kracht ter hand te nemen. Gezien het percentage mensen in de WAO met stressklachten lijkt het me geen onbelangrijke zaak om een goede maat voor stressgevoeligheid te ontwikkelen" aldus van Doornen.

= =
Dit uittreksel is gebaseerd op het artikel "Stress is een prachtig mechanisme" © 1999 Erik Hardeman. Het originele artikel vindt u hier.

Terug naar vorige pagina